MOŽDA NEKO PROČITA O 70 godina nikada riješenom problemu odlaganja smeća u Sanskom Mostu

 

Pitanje  za sve koji čitaju  ovaj tekst- da li postoji Industrijsko-projektni zavod (IPZ) iz Zagreba, njegov pravni nasljednik ili barem neko ko zna šta  je sa arhivom ove jugoslovenske  naučne ustanove. Google  kaže da”nešto” postoji i da je tvrtka  “Ingprojekt”, d.o.o.   jedna od nekoliko pravnih sljednika  matičnog  IPZ-a koji se  u privatizaciji ” raspao”  na nekoliko tvrtki.

Otkud zanimanje za jednu prošlosti i vječnosti povjerenoj ustanovi?

E, taj IPZ  je  prije  rata  uradio  studiju  o  najboljoj lokaciji za centralnu deponiju otpadaka za opštinu Sanski Most. Studiju su platili tadašnji SIZ (samoupravna interesna  zajednica)  za zaštitu  i unapređenje čovjekove okoline i SO Sanski Most.

Ovaj stručni dokument koji bi mogao biti ( a ne mora da znači!) pohranjen u katakombama općinske zgrade gdje stoji “prašnjava”  arhiva mogao  bi  da osvijetli malo bolje i čak  odlučujuće, opći nemar vlasti u višedecenijskom traženju rješenja za  najveći  ekološki problem Sanskog Mosta – primitivno odlagalište smeća na Sanskim brdima koje egzistira u trećoj deceniji 21. stoljeća.

No, možda je upravo i stoga  ovaj dokument bunkerisan da onemogući sticanje  prave slike administrativne indiferencije  i birokratske ravnodušnosti spram  ogromnog problema koji zapljuskuje ovu općinu.

Tada u januaru 1991. godine  direktor  Projektno-urbanističkog biroa Sanski Most Mirko Vrućinić, danas  odbjegli  optuženik za ratni zločin  ( pobjegao u Beograd pred kraju suđenja na Sudu BiH) obradio je  informaciju o  problemima sa postojećom deponijom otpada ( istom  koja postoji i danas na istom mjestu, 30 godina kasnije) koristeći podatke  iz pomenute studije IPZ-a Zagreb.

Ovdje je veoma važno napomenuti-zbog problema sa  deponijom na Sanskim brdima( tada se zvala na Đedovači) i protestima ljudi Opština Sanski Most je odvozila smeće  u susjedni Prijedor i plaćala i prijevoz i  deponiranje.

” Stručnjaci IPZ-a su obišli i razgledali 8 mogućih deponija na teritoriji opštine. Nakon sagledavaja ponuđenih lokacija sa svih aspekata, 5 je odbačeno kao nepovoljne, među kojima je i postojeća kao i najgora od svih deponija. Na osnovu rasploživih  hidrogeoloških i mikriklimatskih mjerenja i studija utvrđeno je da  postojeća deponija na Đedovači (Sanska brda) direktno zagađuje izvor Zdene i druge izvore ispod dabarskog krečnjačkog platoa (Krkojevci, Mađarica, izvori u gradu) putem prodiranja vode iz deponije kroz krečnjačke naslage i njene diobe  u podzemlju. Pored ovog usled nepovoljne ruže vjetrova otpadni gasovi sagorijevanja i raspadanja direktno ugrožavaju naselja ispod iste, a i sam grad“, piše u pomenutoj informaciji.

U njoj se navode i osnovni parametri   koji utiču na određenje lokacije deponije ( geološki, hidrološki, mikroklimatski, saobraćajni, infrastrukturni,demografski, ekonomski,imovinsko-pravni)  i konstatira  da se došlo do zaključka da se “buduća deponija mora locirati na potezu sjeverozapad-sjever-sjeveroistok od grada”.

Tako se došlo  do mogući  lokacija u blizini naselja Stara Rijeka, Dževar, Trnova  i Sasina.

Stručnjaci IPZ Zagreb su  u studiji na osnovu naučnih procjena primjenjujući pomenute parametre i njihovu međusobnu vezu kao najpovoljnije predložili tri lokacije:

  • Stara Rijeka, površinski kop željezne rude Gradina
  • Bukovački potok, između Trnove i Usoraca
  • Pilješka rijeka, iza Trnove zaseok Mlinari

Prednost  je data lokaciji u Staroj Rijeci  najviše  iz ekonomskih razloga, a ne ostalih parametara (!) jer je najmanje ulaganja  bilo u izgradnju te deponije,a  i najmanji su bili kasniji troškovi  njene eksploatacije i održavanja. U  tom smislu lokacija Stara Rijeka bila je 40 posto jeftinija od lokacije Bukovački potok, a 45  posto od lokacije Pilješka rijeka.

Pomenimo, to se odnosilo na troškove otkupa i eksproprijacije  zemlje, blizini elektro i vodovodne mreže, troškovima ulaganja u saobraćajnice, postojanju internog materijala za za zasipanje deponije (jalovina sa rudišta).

No uprava Rudnika željezne rude Ljubija nije dozvolila korištenje lokacije Gradina jer  joj je bila neophodna za deponovanje miliona kubika jalovine,a za novu lokaciju odlaganja jalovine nisu imali para. Ostali  su  dogovori oko privremene deponije  u blizini dok ” Sanski Most ne osposobi novu i trajnu lokaciju”.

Kako je, očigledno, “otpala”  lokacija Stara Rijeka, tadašnji “odgovorni subjekti ( SIZ  za stambeno-komunalne poslove, KRO “Sana”, Zavod za  urbanizam i IO SO Sanski Most) predložili su Skupštini opštine lokaciju Bukovačka rijeka kao drugu po redu povoljnosti iz studije IPZ-a.

SO  Sanski Most je na  sjednici održanoj 28.aprila 1989.godine donijela odluku o izmjeni i dopuni odluke o prostornom uređenju  opštine i odredila Bukovačku rijeku kao  lokalitet buduće deponije. Prije realizacije ove odluke dobijene  su vodoprivredne smjernice od tadašnjeg republičkog  komiteta za vodoprivredu ( ispitivanje tla na vodopropusnost, sistem za prečišćavanje vode iz jezgra deponije).

No, mještani Trnove, Usoraca i Koprivne bili su protiv lociranja ove deponije pa su aktivnosti  na njoj prećutno zaustavljene najviše zbog pritiska mještana, a dijelom i izbog nedostatka sredstava.

Polovinom 1990. godine, međutim, stigao je pismeni prijedlog MZ Škrljevita-Suvodol za izgradnju deponije na njihovom terenu u zaseoku Nikići pod uslovom da se ovoj MZ izgradi put. SO Sanski Most je prihvatila ovaj prijedlog,a SIZ za stambeno-komunlane poslove  po zahtjevu IO SO Sanski Most ponovo naručuje i plaća izradu studije za lokaciju Nikići.  Nakon studije SO donosi novu odluku o lociranju deponije  na ovom mjestu uz obavezu izgradnje puta do Škrljevite.

Ali nakon toga počinju nesporazumi prvo oko trase puta u koje se uvlače  i funkcioneri i službenici organa  uprave, da bi SO Sanski Most  krajem 1990. godine na intervenciju građana MZ Kruhari stopiralo izgradnju deponije.

Tako je problem deponije nakon rata dočekao novu vlast.

Nova  vlast je  punih 25 godina zaobilazila traženje rješenja za deponiju i ostavljala ga ” nekoj novoj vlasti”.

Kada  je  nova parlamentarna većina  pokrenula  ovaj problem sa mrtve tačke , proglašena je neprijateljima Sanskog Mosta. 

U  današnje moderno  doba sa razvijenim tehnologijama tretiranja  otpada  potpuno je jasno  da ne dolazi  obzir  nikakvo novo odlagalište smeća  kakvo je već  70 godina na lokaciji Sanska brda, nego sanitarna deponija sa  sortiranjem i reciklažom.

Radi  se o najvećem infrastrukturnom poduhvatu, značajnom koliko i kanalizacioni sistem, bez  koga nema budućnosti narednim generacijama  na teritoriji  općine koja nosi naziv Sanski Most.

Općinski načelnici  nakon rata njih 6-7  imali  su  bezbroj prilika da  studiozno  i temeljito pripreme pretpostavke za  realizaciju ovog ogromnog ekološkog i egzistencijalnog problema svih stanovnika  općine. No, očigledno, bilo je  bezbroj drugih “prečih” stvari.

Tzv. alibi  za 30 godina nečinjena  vide u ostrašćenim napadima na  one koji su  cijeloj javnosti  rekli  da je ne minut  do 12, nego pola jedan i  nesavršenost i nedorečenost  jednog pokušaja pokretanja ovog problema lažno proglašavaju   “inkvizicijom” prema građanima jednog dijela  općine( Kruhari, Kijevo) , dok samodovoljno i ignorantski  šute  nad  sudbinama ljudi  oko deponije Sanska brda koji  žive u nesnošljivim ekološkim i zdravstvenim uvjetima.

Politika, inat i sujeta  gospodare  i ovim “slučajem”

Kad nismo mi znali, htjeli, mogli, e neće, majci, ni oni.

Pa, kud puklo-da puklo.